Blog

İstanbul Başakşehir’deki Mevcut Binaların Deprem Riski: ELER–HAZUS Pilot Çalışması Bulguları

Başakşehir’de iki pilot bölge ve tüm ilçe için ELER–HAZUS ile senaryo hasar tahmini: pilot bölgelerde ağır hasar yok, hasar bina tipine göre değişiyor.

09.10.2025
Başakşehir'de deprem riski: ELER–HAZUS pilot analizi kapak görseli

Bu yazı, Volkan Ergen’in yüksek lisans tezine (Gebze Teknik Üniversitesi, 2017) dayanan ve Ergen, Zülfikar ve Kılıç tarafından Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi’nde yayımlanan (2025, 15(3), 1133–1163) araştırmanın özetidir: İstanbul İli Başakşehir İlçesi Mevcut Binalarının Deprem Riskinin Değerlendirilmesi (The Evaluation of Earthquake Risk of Existing Buildings in Başakşehir District of Istanbul Province).

Bu çalışma neden yapıldı?

İstanbul’un görece yeni yerleşim alanlarındaki binaların sismik riskini değerlendirmek, kamu güvenliği ve sürdürülebilir kentsel büyüme için önemlidir. Çalışmada Başakşehir’de iki pilot bölge (Kayabaşı ve Bahçeşehir 2. Kısım) seçilmiş; senaryo deprem tehlike ve hasar tahmini hem pilot bölgeler hem de tüm ilçe için yapılmıştır.

Yöntem kısaca

  1. Bina envanterinin güncellenmesi: pilot bölgeler ve tüm ilçe için saha incelemeleri ve yapı ruhsatı verileriyle envanter güncellenmiş, veriler QGIS’e aktarılmıştır.
  2. Analiz aracı: HAZUS bina sınıflaması ile Earthquake Loss Estimation Routine (ELER) kullanılmıştır.
  3. Senaryo depremler: Marmara bölgesini etkileyen dört tarihsel ve bir aletsel deprem modellenmiştir: 1509 İstanbul, 1766 Marmara, 1754 İzmit, 1894 İzmit ve 1999 İzmit.

Pilot bölgeler hakkında

Yapı stoğu çoğunlukla düzenli formlu, yerinde dökme betonarme çerçeve, perde duvar ve dual sistemlerden oluşur. Kayabaşı’nda 164 binanın %59,76’sı 8 ve üzeri katlı, %14,63’ü 4–7 katlı, %25,61’i 1–3 katlıdır.

Ana bulgular

  • Pilot bölgeler: hiçbir senaryoda pilot bölgelerde ağır hasar tahmin edilmemiştir. Kayabaşı’nda orta hasar 1766 Marmara, 1754 İzmit ve 1509 İstanbul senaryolarında, hafif hasar ise tüm senaryolarda görülür; en yüksek sayılar 1766 senaryosundadır. İkinci pilot bölge Bahçeşehir 2. Kısım’da sonuçlar çok benzerdir. 1894 ve 1999 İzmit senaryolarında merkez üsleri daha uzak olduğundan pilot bölgelerdeki etki daha düşüktür.
  • Bina tipine göre (ilçe geneli): C3L2 tipi (1–3 katlı, eski yönetmelik dönemleri) diğer tiplere göre daha yüksek ağır hasar oranlarına sahiptir: 1766 Marmara senaryosunda %7,87, 1509 İstanbul senaryosunda %5,16. C2M4 tipi (4–7 katlı, perde duvarlı, yeni yönetmelik) hiçbir senaryoda ağır hasar göstermemiştir.

Sonuçlar neyi gösteriyor?

  • Yaş, taşıyıcı sistem ve yükseklik: hasar tahminleri bir binanın yaşına (yönetmelik dönemi), taşıyıcı sistemine ve kat sayısına duyarlıdır. Yeni yönetmeliklere göre yapılmış orta katlı perde duvarlı binalar daha iyi bir profil gösterir.
  • Planlama: güncellenmiş ilçe ölçeğinde bir envanter; kentsel dönüşümün önceliklendirilmesi, olasılıksal hasar çalışmaları ve diğer yazılımlarla karşılaştırma için sağlam bir temel sunar.

Sınırlar

Çalışma deterministik senaryolar kullanır. Güncellenmiş envanterle, olasılıksal yaklaşımlarla (farklı yer hareketi modelleri ve dönüş periyotları) karşılaştırma önerilmektedir. Sonuçlar bina sınıfları için hasar dağılımlarını tahmin eder; tek tek bir binanın güvenliği hakkında bir şey söylemez, bu her bina için ayrı mühendislik değerlendirmesi gerektirir.

StructHEALTH’in izleme konusundaki görüşü

Bu bölüm çalışmanın bir bulgusu değil, StructHEALTH’in kendi yorumudur. Senaryo tabanlı tahminler önce nereye bakılacağına karar vermeye yardımcı olabilir. Seçilmiş kritik binalarda ivme sensörleriyle izleme, yapının gerçekte nasıl davrandığına dair ölçülmüş veri ekler; mühendisler bu veriyi analitik tahminlerle birlikte kullanabilir. Çözümlerimize bakabilirsiniz.